De mensen van Stripeljee, bezielers van het on-line stripinformatiemagazine www.stripelmagzine.be , voelden onlangs nogmaals de behoefte opborrelen om mij te onderwerpen aan een vragenronde. De weergave daarvan vind je terug op hun site, maar om de luie surfers tegemoet te komen, plaats ik hieronder ook nog eens die tekst.
Tom Bouden over En Daarmee Basta! en Paniek in stripland: "Ik heb geen enkel idee wat de gemiddelde Basta-lezer van die verhalen denkt. En dat is wel jammer."
Het zevende 'En Daarmee Basta!'-album ligt al enkele weken in allerhande stripwinkels zeer leesbaar te zijn voor u en alle andere fans. Een snuifje Rode Ridder, een portie liefje met het syndroom van Gilles de la Tourette, best wat absurde grappen, enkele druppels bloed van Merlijn, opgevuld met ridderlijke duels en wat kruiden met wat actie en reactie en u krijgt de perfecte 'En Daarmee Basta!'-strip. Verhalenkok van dienst is Tom Bouden die tekenaars Swerts en Vanas met harde scenariohand durft te leiden. De heren tekenaars hebben niets liever maar nog kookt het van ideeën in het hoofd van Tom. Eén van die gekookte ideeën is de stripparodie 'Paniek in stripland' die - als wij goed ingelicht zijn - eind mei zal verschijnen. Kortom genoeg ingrediënten om een lekker interviewsoepke van te maken!
Het 7de 'En Daarmee Basta!'-album ligt in de winkel: is er eigenlijk een verschil van 'emotie' tussen een album dat je als tekenaar hebt gemaakt en een album dat je gemaakt hebt als scenarioschrijver?
Tom Bouden: "Mja, er is een verschil. Met een strip die je zelf ook tekent, ben je sowieso langer bezig. En hoe langer je met iets bezig bent, hoe belangrijker het voor je wordt. Maar het grootste verschil zit voor mij tussen de albums die ik als tekenaar of scenarist voor Standaard (of eventueel andere gelijkaardige uitgevers ) maak en de andere, minder commercieel bedoelde albums. Niet alleen kan ik met die laatste categorie helemaal mijn zin doen, zonder inmenging van anderen, maar komen er ook veel vaker reacties van lezers en recensenten op die albums. Zo heb ik vorige week nog een leuke mail gekregen van een Amerikaanse collega-auteur. We hebben ondertussen al uitgebreid mailverkeer achter de rug en misschien zal daar meer uit groeien. Albums als Basta of W817 verkopen weliswaar beter, maar de reacties op die strips zijn zowat onbestaand. Ik heb geen enkel idee wat de gemiddelde Basta-lezer van die verhalen denkt. En dat is wel jammer."
Kreeg je van tevoren al enkele krijtlijnen waarbinnen je moest blijven (omdat het gebaseerd is op de jeugdsitcom op Ketnet)? Of moest je je gewoon baseren op de tv-reeks?
"Het spreekt voor zich dat de personages toch minstens dezelfde namen en karaktertrekken als in de tv-reeks moeten hebben. En wat de rest betreft: voor we met de strip begonnen hebben we daarover gepraat met de acteurs en producer, en hen gevraagd hoe zij de strip zien. Ze gaven opmerkingen als ‘het mag niet te kinderachtig zijn’, ‘ het moet rock en roll zijn’, ‘in de trant van Kiekeboe’, ‘alle thema’s moeten kunnen’… Dat soort dingen. Ik probeer me daaraan te houden, maar ik probeer vooral getrouw aan de sfeer van de tv-reeks te zijn. De tv-reeks heeft een vorm van humor die helemaal anders is dan bijvoorbeeld FC De Kampioenen. En die vorm van humor moet je in de strip ook terugvinden.
Natuurlijk zijn de makers van de tv-reeks niet de enige die een mening hebben over hoe en wat de strip moet zijn. Tekenaars Wim en Luc hebben net als ik een beeld van de ideale Basta-strip voor ogen, en de mensen bij Standaard willen zich natuurlijk ook moeien. Het moeilijkste is om alle verschillende opvattingen (want verschillend zijn ze echt wel) met elkaar te verzoenen. Af en toe worden er dingen geschrapt of gecensureerd. Soms komt dat de strip ten goede, maar al even soms vind ik dat de gevraagde aanpassingen het verhaal absoluut niet verbeteren. Maar dat is nu eenmaal het nadeel van groepswerk."
Hoe begin je eigenlijk aan zo'n scenario voor 'En Daarmee Basta!'? Mij lijkt het al moeilijk om al die verschillende personages een rol te geven...
"Het aantal personages valt nog mee, met zoveel zijn ze niet. Op het eerste gezicht zijn er 7 hoofdfiguren, maar eigenlijk zijn er maar 4 personages. Je hebt het personage ‘ouders’, bestaande uit Patsy en Bert, het personage ‘de bende’, zijnde Joost, Stijn en Laura, en je hebt het personage ‘ Ruben’ en het personage ‘Isa’. Al die personages een verschillende rol geven is dus relatief eenvoudig. Ook al is het minder gemakkelijk dan bij W817, waar ik ook een paar scenario’s voor heb geschreven. Daar kan je gewoon 30 pagina’s lang alle personages samen laten rondlopen. Bij Basta is dat toch wat minder voor de hand liggend. De leefwerelden van de verschillende personages zijn te verschillend van elkaar. De ouders doen hun ding, de bende doet iets anders, en Ruben doet nog iets helemaal anders. En ik kan ze moeilijk bij ieder verhaal gezamenlijk op reis laten gaan. Vooral niet omdat Wim en Luc dan minder gelukkig zijn omdat ze in ieder prentje 7 figuren moet tekenen.
Hoe begin ik aan een scenario? Er zijn massa’s scenaristen actief die gewoon op pagina 1 beginnen zonder te weten wat op pagina 2 zal komen, laat staan dat ze weten hoe het verhaal zal eindigen. Met een beetje geluk en heel wat ervaring levert dat een aanvaardbaar verhaal op, soms merk je als lezer echter dat het verhaal beter kon zijn. Ik heb sinds mijn tienertijd eigenlijk nooit meer zo gewerkt. Ik heb voor Basta een lijstje liggen met een 20-tal vage en minder vage ideeën. Eens ik heb beslist welk idee ik wil gebruiken voor een nieuw album werk ik dat uit tot een korte, uitgeschreven plot. In één à twee maanden tijd vul ik die plot geheel onchronologisch aan met scènes en hier en daar stuken dialoog, tot ik een tiental uitgeschreven pagina’s heb. Op dat moment begin ik die tekst op te delen in pagina’s. In het geval van Basta betekent dus dat ik de scènes zodanig moet verdelen dat ze mooi binnen 30 pagina’s passen. Voor sommige verhalen is 30 pagina’s eigenlijk te weinig. Als het verhaal goed en wel op dreef komt, moet je al beginnen afbouwen. Grote, epische verhalen ga je bij Basta dus helaas nooit moeten verwachten. Eens ik weet wat op welke pagina moet komen, vul ik die scènes aan met dialogen of actie tot de pagina volledig gevuld is."
We zijn nu al de hele tijd bezig over het scenario maar blijkbaar doe je meer dan dat voor de albums van 'En Daarmee Basta!'. Je bent ook de lay-outer van de strip; kan je ons eens uitleggen wat die job inhoudt?
"Voor mijn eigen strips beperk ik me tot een vaag uitgetypt scenario, maar voor Basta maak ik een volledig uitgeschetst scenario. Wim en Luc werken bij voorkeur met scenaristen die hun scenario’s volledig uitgetekend aanleveren. Dat betekent dat zij tijd uitsparen door niet meer te moeten nadenken over lay-out, compositie en houdingen personages, waardoor ze natuurlijk meer albums per jaar kunnen tekenen. Voor ik begin te schetsen, weet ik dus al wat op iedere pagina zal komen, en is ongeveer de helft van de dialogen al uitgeschreven. Nu komt het er op neer dat allemaal om te zetten in stripprentjes. Als schetsend vul ik het geheel nog aan met ingevingen van het moment. Dat geldt vooral bij de actiescènes. Scènes kunnen dus nog veranderen, maar nooit zodanig dat ik het hele verhaal moet aanpassen. De meeste visuele grappen ontstaan ook al schetsend.
Eens ik 30 pagina’s heb geschetst, en de nodige documentatie als voorbeelden voor de tekenaars heb verzameld , typ ik de teksten volledig uit. Op dat moment herschrijf ik vaak nog stukken dialoog, zodat die zo goed mogelijk zijn.
En dan stuur ik alles op naar Wim en Luc die dan hun best doen om het visueel nog interessanter te maken."
Mogen we zeggen dat er wel heel veel Tom Bouden-humor zit in die albums? In dit zevende album heb ik een luide lach niet kunnen onderdrukken wanneer de 'baas van de slechteriken' in het donker gezeten op het einde van een gesprek vraagt aan één van zijn bendeleden om de volgende keer een gloeilamp mee te nemen omdat ie al een hele dag in het donker zit? Of zoals die vraag wie 'die wachtwoorden toch allemaal verzint' (ok veel te lange vraag)
"Van mij mag je dat zeggen, ja. Ik ben vooral blij dat je spreekt van “Tom Bouden-humor”, ook al weet ik niet precies wat je daarmee bedoelt. De aangehaalde voorbeelden lijken me echter wel niet echt typisch mij te zijn (dat van die lamp heb ik er op het laatste moment aan toegevoegd, en de oorspronkelijke wachtwoorden zijn op vraag van Wim en Luc vervangen door iets gewoner zodat niemand zich eraan zou kunnen ergeren). Waarom ben ik dan wel blij? Omdat je vraag inhoudt dat ik als scenarist een eigen, herkenbare stijl schijn te hebben, wat niet zo voor de hand liggend is. De meeste scenaristen lijken onderling inwisselbare dingen te schrijven. Ik vind het eigenlijk wel belangrijk om als scenarist een eigen stem hebben. Vooral omdat ik als tekenaar niet al te origineel ben, en ik dat wel móet compenseren met een interessante inhoud."
De goede verstaander heeft begrepen dat er een snufje Rode ridder in dit album zit; het ridderverhaal dat we tegenkomen is blijkbaar een restant van een ander scenario?
"Ja, toen Standaard op zoek ging naar een opvolger voor Karel Biddeloo heb ik een proefscenario geschreven. Dat viel blijkbaar voldoende in de smaak om me daarna te vragen of ik zin had om een Rode Ridder- spin-off te schrijven. Ik heb daarvoor een bijna volledig scenario uitgewerkt, maar zoals je ook wel weet is die reeks er nooit gekomen. Een drietal pagina’s zijn uiteindelijk in aangepaste vorm in Basta 7 beland. Toen ik bezig was met die Rode Ridder-projecten heb ik ook de oude Merlijn-teksten gelezen. Vooral de legende over zijn afkomst intrigeerde me. Volgens de overleving is Merlijn de zoon van een duivel en een zéér godsvruchtige vrouw. Toen ik dat las, wist ik dat ik dat verhaal ooit in een strip wou gebruiken. De oorspronkelijke twee eerste pagina’s van ‘Het bloed van Merlijn’ begonnen in de hel, en vertelden die legende, maar op vraag van de uitgever heb ik dat vervangen door iets onschuldigers."
Zijn er eigenlijk scenaristen of scenario’s waar je naar opkijkt? En waarom?
"Ik laat me eigenlijk niet echt inspireren door andere stripscenaristen. De enige waardoor ik de laatste 18 jaar beïnvloed ben, zijn wellicht Wim T. Schippers, Ralf König en Lewis Trondheim. Verder hou ik heel erg van wat Alan Moore maakt, zijn werk inspireerde me tot het maken van Basta 4, ‘Mysterie in Immateria’.
De scenaristen waar ik werkelijk naar opkijk, werken voor de televisie. Mensen zoals Ben Elton, Fry en Laurie, David Renwick, Larry David, Steven Moffat, David E. Kelly… zijn mijn grootste inspiratiebronnen. Dat zijn allemaal mannen die een goeie plot combineren met slimme dialogen en de nodige humor."
Even over naar je huidige stripproject: de stripparodie 'Paniek in stripland'. Eerst en vooral, wat heb jij met parodieën?
"Ik vind dat gewoon leuk en gemakkelijk om te doen. Om de een of andere reden vallen de typische, herkenbare clichés van een genre mij vlug op, en eens je die kent, is het gemakkelijk om daar mee te spelen. Ik heb natuurlijk ‘De ware wereld, de puberteit van Suster en Wiebke’ en ‘Herman, de lichtrode ridder’ gemaakt, maar ook in Basta zitten enkele parodieën. ‘De Mistmaniak’ was een parodie op Amerikaanse horrorfilms, en ‘Mysterie in Immaterie’ was een parodie op het fantasy-genre. Overigens, ‘Paniek in Stripland’ is al een tijdje mijn huidig stripproject niet meer. Ik heb dat eind vorig jaar, tussen twee albums van de kampioenen door, getekend."
Dat is straf. En aan wat mogen we ons verwachten met Paniek in stripland?
"Paniek in Stripland is mijn parodie op ‘de Vlaamse strip’ in het algemeen. Verwacht een verhaal zoals er al honderden andere zijn, maar toch weer niet. Verwacht vooral veel herkenbare personages. Op één prentje heb ik er bijvoorbeeld 100 verwerkt. Iedere pagina, van de voorcover tot de achtercover bevat tientallen verwijzingen. Ik hoop vooral dat de lezers gaan zien dat ik me enorm heb geamuseerd met dit album. En o ja, de opmerkzame lezer zal ook wat gasttekenaars ontdekken."
Mmm, een echt zoekplaatje dus! Het scenario was eerst bedoeld voor een En Daarmee Basta!-album, niet? Waarom is het niet doorgegaan?
"Dat is eigenlijk een veel te ingewikkeld verhaal om hier uit te leggen, maar laat ik het toch maar proberen. Paniek in Stripland is gegroeid uit een aantal pagina’s uit een afgekeurd Basta-scenario. Dat scenario was opgebouwd rond een klassiek gegeven: helden vinden iets waardevols, slechteriken proberen het te bemachtigen. Maar omdat ik niet het zoveelste schattenverhaal wou maken, dacht ik dat het wel leuk zou zijn indien dat waardevol iets enkele originele pagina’s van een bekende stripreeks genre Kuifje of Robbedoes en Kwabbernoot zou zijn. De slechteriken van dienst zouden dan twee stripverzamelaars geweest zijn. Die originele pagina’s zouden een verhaal in het verhaal gevormd hebben, en in de scènes met Joost en compagnie zouden bepaalde taferelen terugkomen. Een beetje zoals in de reeks ‘Ludo’. Maar de uitgever vond dit gegeven niet geschikt voor Basta.
Dat verhaal in het verhaal draaide rond de figuren ‘Kroepie en Boelie Boemboem’. Omdat ik die pagina’s zo leuk vond, heb ik me een tijdje lang afgevraagd op welke manier ik die elders kon gebruiken. Eerst wou ik aan bevriende auteurs vragen om elke een kortverhaaltje van maximum 5 pagina’s te maken, om die dan te bundelen in een album. Daarna kwam de idee om zelf een volledig scenario rond Kroepie en Boelie uit te werken, en om dat te laten tekenen door een rits tekenaars, waarbij ze elk een paar pagina’s voor hun rekening zouden nemen. Terwijl ik zat te broeden op een geschikt verhaal, moest ik terug denken aan een oud idee. Ooit wou ik een stripparodie maken waarin alle stripslechteriken tegenover alle striphelden komen te staan. En plots ging een lampje boven mijn hoofd branden. Wat als ik dat met Kroepie en Boelie zou combineren? En gewoon alles zelf zou tekenen?
Twee maanden later stond de volledige strip op papier."
En staan er nog projecten op stapel de komende maanden?
"Wel, uitgeverij Atlas mag nu eindelijk wel eens werk maken van de publicatie van ‘Tom Jones’, mijn bewerking van de gelijknamige schandaalroman uit 1749. Van dat album, waaraan ik de laatste 4 jaar sporadisch heb gewerkt, heb ik vorige zomer de 92e en laatste pagina getekend. Ik wou eens een episch Flikkerzicht-achtig verhaal maken, maar dan voor een groter publiek. Vandaar dat het rond een man-vrouw koppel draait.
En ondertussen zit ik 20 pagina’s ver in ‘Positief’, wat de werktitel is voor een verhaal over hoe een koppel omgaat met de kennis dat de vrouwelijke helft seropositief is. Ik ben zeer tevreden met het resultaat en hoop dat het verhaal nog dit jaar in albumvorm zal verschijnen.
En verder zijn er nog wat vage plannen. Ik ben samen met Kim aan het proberen een kinderstrip te maken, maar tijdsgebrek lijkt het grootste struikelblok te zijn. En ik ben gevraagd om eventueel een nieuwe reeks te tekenen op scenario van een ander. Maar daarvoor zijn nog geen concrete afspraken gemaakt. Voor hetzelfde geld wordt dat niets. We zien wel…"
Vanaf vandaag ligt er een nieuw deel van 'En daarmee Basta!' in de winkels. In deel 8 gaan we schaamteloos commercieel door in te spelen op een populaire trend ( die ondertussen natuurlijk al lang weer achterhaald is ). De eerlijkheid gebiedt me te zeggen dat de verhaallijn rond het jumpen, want over die trent heb ik het, in eerste instantie niet in het scenario zat. Dat is er enkel maar aan toegevoegd op vraag van derden. Ik ben er nog steeds niet uit of dat nu beter of slechter is dan wat ik oorspronkelijk had voorzien. 
